Sağlığımızın korunmasından enerji üretimine, madencilikten tarım üretimine, temiz su elde edilmesine kadar insan yaşamı için büyük önem taşıyan bir çok alanda ciddi ilerlemeler elde edilmesine katkı sağlamış olmasına rağmen, kristalografi, bir çoğumuz tarafından yeteri kadar tanınmıyor. Bu alandaki bilincin geliştirilmesi ve kristalografiye ulusal ve küresel seviyede desteğin artırılması için Birleşmiş Milletler 2014’ü Kristalografi Uluslararası Yılı olarak kutluyor.

Peki kristalografi ne anlama geliyor?

Kristaller, yüzlerce yıl sanatsal amaçla kullanılmış olsa da, 20. Yüzyılın başlarında röntgen ışınlarıyla maddelerin yapılarının görülebileceğinin bulunması ile bilim alanında öncelikli bir yere oturdu. İnsan gözü ile görülemeyen bu röntgen (x-ray) ışınları bir maddeye gönderildiğinde, o maddenin atomlarının ışını yansıttığı ve içinin görülebilmesini sağladığı anlaşıldı.

Ancak bu durum kristaller açısından çok önemli bir özelliği ortaya çıkardı. Bilim adamları, röntgen ışınlarını kritalin içine gönderdiklerinde, kristaller ışığı yansıtırken atom yapılarının da tam anlaşılmasını sağladığını ve böylece atomlar arasındaki kimyasal bağın belirlenebildiğini gördüler.

Bu bilgi örneğin, insan sağlığı için ciddi sorunlar yaratabilen ve ilaçlara direnç göstermeye başlayan bazı bakteri ve virüslerin insan vücuduna saldırıda kullandığı enzimlerin tespit edilerek bunları önleyici ilaçların üretimine imkan sağlayabiliyor.

Maddenin atom ve moleküler halini inceleyen kristalografi bu nedenle modern bilim, mühendislik, kimya, fizik ve matematik ve sanayi üretiminde yararlanılan diğer tüm uygulamalar için büyük önem taşıyor.

Kristalograji uzay çalışmalarında da kullanılıyor. Amerikan uzay ajansı NASA tarafından Mars gönderilen Curiosity (Merak) isimli araç, Mars toprağını x-ray kristalografi teknolojisi kullanarak tetkik ediyor.

Günümüzde teknolojinin gelişmesi ile ortaya çıkan yeni röntgen cihazları ve benzer cihazlar sayesinde kristalografi aracılığıyla atomların incelenmesi çok daha başarı ile yapılır hale geldi. Artık, biyoloji, kimya, sanayi, fizik, arkeoloji ve jeoloji alanlarında kristalografi yaygın olarak kullanır bir hal aldı. Bu sayede, arkeologlar kazılardan çıkan eşyaların tam yaşını belirleyebiliyor, jeologlar meteor ve ay taşlarını analiz edebiliyor, küresel ısınmaya yol açan karbon salınımının azaltılması için kullanılan yalıtım malzemelerinin üretimi sağlanıyor, özellikle kimya sanayinde çevreye zararlı atıkların önlenmesinde önemli adımlar atılıyor.

Kristalografi sayesinde bilgisayar hafıza kartlarından akıllı televizyonlara, arabalardan uçaklara kadar bir çok alanda kullanılan yeni malzemeler geliştirilebiliyor. Kristalografi sayesinde sadece maddelerin atom yapıları incelenmekle kalınmıyor, malzemelerin farklı özelliklere sahip olması da sağlanabiliyor. Üreticiler, mallarına “parmak izi” bırakabiliyor ve böylece telif hakkı alanında dahi önemli bir rol oynanmış oluyor.

Peki neden 2014?

Bu yıl, Max von Laure, William Henry ve William Lawrence Bragg tarafından yapılan çalışmalar sayesinde röntgen ışınlarının kristalografide kullanımının 50. yıl dönümüne rast geliyor. Kristalografi günümüzde tüm bilim alanlarında kullanılmasına rağmen, pek fazla tanınmıyor. 2014 yılı boyunca yapılacak etkinliklerle bu alandaki farkındalığın başka öğrenciler olmak üzere kamu oyunda artırılması öngörülüyor.

Kristalografi uzmanları aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 80’den fazla ülkede aktif olarak faaliyetlerde bulunuyor.

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) ve Uluslararası Kristalografi Birliği (IUCr) tarafından ortaklaşa düzenlenen Kristalografi Uluslararası Yılı (IYCr2014) 20 – 21 Ocak 2014 tarihlerinde Paris’te yerleşik UNESCO genel merkezinde yapılacak toplantılarla resmen başlatılmış olacak. Toplantının, önde gelen bilim adamlarının, tanınmış sanayicilerin ve şahsiyelerin katılımıyla gerçekleşmesi bekleniyor. Konuyla ilgili daha fazla bilgiye şu adresten ulaşılabiliyor:

http://en.unesco.org/events/launch-ceremony-international-year-crystallography-2014#sthash.CHHjz1Ri.dpuf
KAYNAK:BİRLEŞMİŞ MİLLETLER TÜRKİYE

Reklamlar